Unixowate systemy operacyjne

Linux

Jest to system w oparciu o które (a konkretnie o jedną z jego dystrybucji - Debiana) powstała większość artykułów w tym serwisie. Polecam w szczególności zapoznać się z Podstawy Linuxa i Poradnik linuxowy (2) - porady konfiguracyjne Debiana poświęconym użytkowaniu i konfiguracji Debiana (sieć i usługi sieciowe omówione są w - sieci IP i usługi sieciowe). Większość z przedstawionych zagadnień odnosi się także do innych dystrybucji bazujących na Debianie (np. Ubuntu), wiele z nich będzie jednak przydatnych w innych dystrybucjach Linuxowych, a część nawet w nie-linuxowych systemach "posixowych". Poniżej przedstawię kilka zagadnień administracyjnych specyficznych dla niedebianopodobnych dystrybucji (używaną dystrybucję możemy sprawdzić zaglądając do /etc/issue).

W Fedora Core konfiguracja sieci znajduje się w plikach /etc/sysconfig/network-scripts/ifcfg-INTERFEJS (dane konfiguracyjne interfejsu) i /etc/sysconfig/network (nazwa hosta, włączenie sieci oraz bramka domyślna). pliki te mają składnie bashową (deklarowanie zmiennych) i wykorzystywane są przez skrypt /etc/init.d/network (w razie problemów z startem sieci warto zwrócić uwagę czy jest on uruchamiany w aktualnym runlevelu (domyślny to 3). Usługi oprócz skryptów w /etc/init.d/ mogą być kontrolowane przez service usluga komenda. Oprogramowanie możemy instalować poprzez yum (wskazany pakiet z rozwijaniem zależności) lub rpm (wskazany plik, może być wskazany URL np. na HTTP). Strefę czasową możemy ustawić np. przy pomocy cp - cp /usr/share/zoneinfo/Europe/Warsaw /etc/localtime.

W SUSE do zarządzania systemem, a przede wszystkim instalowania oprogramowania służy yast i yast2.

*BSD

Jest to znana i ceniona rodzina systemów operacyjnych, wywodząca się od oryginalnego Unixa, dystrybuowana na bardzo liberalnej licencji. Do użytkowania i konfiguracji systemów z tej rodziny odnoszę się w kilku artykułach w tym serwisie. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na podobieństwo w zarządzaniu dyskami do opisanego poniżej Solarisa oraz drobne różnice składniowe w standardowych komendach (np. ifconfig).

(Open)Solaris

Solaris jest unixowym systemem operacyjnym opracowanym przez Sun jest następcą SunOs'ów i niekiedy nazywany jest SunOS 5.x, gdzie x to numer wersji Solarisa (pierwotnie numery Solarisów poprzedzane były dodatkowo 2.). Elementem wyróżniającym go z pośród innych systemów operacyjnych jest zaawansowany system plików ZFS (Zettabyte File System). System ten posiada wbudowane mechanizmy zarządzania dyskami będące odpowiednikiem programowego RAID oraz LVM (stanowiące dodatkową warstwę abstrakcji pomiędzy sprzętem a samym systemem plików). System obok oficjalnej Sun'owskiej gałęzi posiada także gałąź na wolnej licencji - OpenSolaris.

Poniżej przedstawię kilka uwag konfiguracyjnych dotyczących tego systemu, a w szczególności OpenSolarisa. Konfiguracja sieci odbywa się w kilku plikach konfiguracyjnych - są to:

/etc/hostname.INTERFACE - określenie nazwy hosta dla zadanego przez INTERFACE interfejsu sieciowego, kilka nazw na interfejsie uzyskuje się poprzez stosowanie aliasów INTERFACE:X, gdzie X jest kolejnym numerem
/etc/hosts - skojarzenie nazw hostów z numerami IP (w szczególności nazw przypisanych do interfejsów z numerami IP które będą do nich przypisane)
/etc/netmasks - przypisania masek do adresów sieci IP
/etc/defaultrouter - domyślna trasa routingu (brama)
/etc/nodename - nazwa hosta
DNS konfigurujemy poprzez wpisy w dwóch plikach - "hosts: files dns" w /etc/nsswitch.conf i typowy konfig w /etc/resolv.conf

Sieć opartą na takiej konfiguracji uruchamiamy svcadm enable svc:/network/physical:default (przed tym należy wyłączyć inne sposoby konfiguracji sieci - w szczególności svcadm disable svc:/network/physical:nwam).

Konta użytkowników konfiguruje się w standardowych /etc/passwd /etc/shadow /etc/group (które możemy zarządzać bezpośrednio bądź poprzez komendy typu useradd). Natomiast system ten posiada mechanizm "ról" pozwalający na nadanie pewnym użytkownikom większych praw (coś na kształt sudo) - mechanizm ten konfigurowany jest w pliku /etc/user_attr, który możemy zarządzać także przy pomocy komendy roleadd i pokrewnych.

Na koniec kilka słów na temat zarządzania dyskami oraz ZFS. Urządzenia reprezentujące dyski znajdują się w /dev/dsk/ i mają nazwy oparte na schemacie c{numer_kontrolera}t{numer_"tasku"}d{numer_dysku_w_tasku}, na końcu może być sX oznaczające partycje solarisowa X (numerujemy od zera) lub pX oznaczający odpowiednią partycje x86 (0 == cały dysk). pX nie występują na sparc'ach, s2 odnosi się tradycyjnie do partycji "backup" obejmującej cały dysk (partycje solarisowe mogą się nakładać). Do zarządzania dyskami służy komenda format, w jej ramach mamy do dyspozycji polecenia takie jak:

fdisk - partycje x86 (fdisk możemy też wywołać niezależnie korzystając do tego celu z urządzenia /dev/rdsk/c0t0d0p0
verify - wyświetlanie informacji o podziale fdiskowej (x86) partycji solarisowej na "podpatycje" (slice)
partition - partycje w ramach partycji fdiskowej (x86) lub całego dysku (sparc)
disk - wybór dysku
current - informacje o dysku
type - przełączanie pomiędzy aktywnymi tablicami partycji solarisowych / partycjami x86 na których są partycje o typie solarisowym

Do zarządzania i obsługi ZFS służą zasadniczo dwa narzędzia:

zpoll - dyski, ich połączenia (mirrory, raidy, grupy dysków wchodzące w skład danego fs, itp) oraz podstawowy system plików na urządzeniu (np. przy pomocy tej komendy możemy zamienić pool mający jeden dysk na poll oparty o mirror - wystarczy zrobić "attach" - mirror utworzy się samoczynnie)
zfs - dodatkowe ustawienia systemu plików i dodatkowe systemy plików tworzone na założonym wcześniej pool-fs

Udostępnianie zasobów po NFS odbywa się za pomocą komendy share -F nfs -o rw=hostA:hostB,ro=hostC /sciezka/do/eksportu. Komendy te mogą być wpisane do pliku /etc/dfs/dfstab celem automatycznego ich wykonywania przy starcie systemu. DNS dla hostów podawanych w komendzie share musi być wpisany w /etc/hosts (nawet jeżeli jest skonfigurowany normalny DNS).

Zachęcam także do zapoznania się z ZFS Administration Guide Warto odwiedzić także Solaris x86 FAQ.

inne ...

Oczywiście wyżej przedstawione systemy nie wyczerpują całej gamy systemów operacyjnych (nawet jeżeli brać pod uwagę tylko te POSIXowate lub tylko te typu FLOS). Z systemów o których uważam że trzeba tu wspomnieć są jeszcze dwa systemy wywodzące się z architektury PPC (stare Mac'i) - są to Haiku (dawniej OpenBeOS) oraz Darwin.

Haiku jest będącym ciągle w (dość wczesnej) fazie rozwojowej wolnym (na licencji MIT X11) klonem BeOSa. Sam BeOS był posixowym systemem operacyjnym, wyposarzonym w środowisko graficzne, ale bez X-serwera. Oprócz dobrego wsparcia dla multimediów system charakteryzował się interesującym systemem plików z bardzo rozbudowanymi atrybutami (np. wszystkie dane książki adresowej były przechowywane jako atrybuty pustych (!!) plików). W serwisie tym kiedyś było trochę więcej na temat tego systemu - zainteresowanych zapraszam do archiwum oraz działu o C/C++. System pomimo swojej unixowatości odbiegał jednak dość znacznie (np. strukturą katalogów) od powszechnie spotykanych unixów - programy były przechowywane np. w katalogach /boot/beos/bin i /boot/home/config/bin, ten drugi miał wyższy priorytet w ścieżce wyszukiwania, konfiguracja umieszczona była w /boot/home/config/settings/, a za autostart odpowiadał skrypt bashowy /boot/home/config/boot/UserBootscript, sam basz natomiast był dostępny tylko jako /bin/sh (a nie jako /bin/bash).

Darwin jest unixowatym systemem operacyjnym, stanowiącym podstawę dla Mac OS X. Swoimi korzeniami sięga systemów z rodziny BSD.