Baza przydatnych programówW artykule tym postaram się omówić najważniejsze grupy programów komputerowych, będę również odwoływał się do konkretnych ich przedstawicieli. Przy wyborze przedstawicieli podstawowymi kryteriami były: wolność danego programu (musi być Free Software), popularność (musiałem mieć z nim doczynienia) oraz to czy mi przypadł do gustu (nie mogę go nie lubić; programy które szczególnie przypadły mi do gustu wyróżnione są pogrubieniem). Zachęcam też do odwiedzenia Katalogu Wolnego Oprogramowania na stronach FSF, Listy Programów FLOSS na stronach Wikipedii oraz Linux Software, a także4 zbioru programów i skryptów dla KDE: kde-apps.org. System operacyjnyNajważniejszym elementem oprogramowania każdego komputera jest system operacyjny. System operacyjny jest tym elementem który pośredniczy między sprzętem a oprogramowaniem i często realizuje wiele funkcji w imieniu tego drugiego. W jego skład (prócz jądra i wchodzą też podstawowe programy użytkowe, o których jednak w następnych punktach. Najprostszym stosowanym do dzisiaj systemem operacyjnym jest Disk Operation System, czyli znany DOS, odradzający się ostatnio pod postacią FreeDOS'a. Jest to jednoużytkownikowy, jednozadaniowy (niekiedy może być to ogromną zaletą) mały system operacyjny o bardzo niskich wymaganiach sprzętowych. W związku ze swoją specyfiką system ten nie jest obecnie popularny, jednak jest bardzo użyteczny w specyficznych zastosowaniach. Trochę po przeciwnej stronie plasują się Unix'owate systemy operacyjne takie jak GNU/Linux czy też *BSD, są to wielużytkownikowe, wielozadaniowe systemy operacyjne, posiadające większe (ale nadal nie duże) wymagania systemowe. Są to popularne systemy ogólnego przeznaczenia - stosowane zarówno jako serwery sieciowe, komputery biurowe, domowe i profesjonalne maszyny multimedialne.
Narzędzia shell'owePodstawowym elementem każdego systemu operacyjnego (oczywiście poza samym jądrem i elementami mu towarzyszącymi ...) jest interpretator poleceń (na ogół ten główny działa w trybie tekstowym, ale nawet jeżeli nie to tekstowy jest zawsze do naszej dyspozycji ...) - shell. Najpopularniejszym tekstowym shell'em jest bash (podobnie jak pdksh oraz BSD'owski ash wywodzi się od sh, w odróżnieniu od shell'i wywodzących się z csh). Shell interpretuje komendy wprowadzane przez użytkownika, wykonuje programy a nawet jest skryptowym językiem programowania umożliwiającym automatyzację wielu czynności. Wiele z podstawowych funkcji realizowanych jest przez niezależne polecenia (ich postać na ogół nie odróżnia się od komend wbudowanych w shell'a). Do takich należą zbiory podstawowych użytków tekstowych (grep, sed, less, czy textutils w skład którego wchodzą między innymi: wc, uniq, sort) i plikowych (fileutils w skład którego wchodzą między innymi: ls, cp, ln, mkdir, rm).
Narzędzi programistyczne i skryptoweWażnym elementem są kompilatory (gcc), oraz interpretatory języków skryptowych (gawk, perl, php, python). Umożliwiają one tworzenie programów ze źródeł jak i uruchamianie programów tworzony w językach skryptowych. Język awk jest szczególnie przydatnym narzędziem przetwarzania plików tekstowych i jako taki mógłbybyć zaliczony do opisywanych użytków tekstowych.
Środowisko graficzneWażnym elementem każdego popularnego (w sensie grupy docelowej, a nie rzeczywistej popularności) systemu operacyjnego jest środowisko graficzne. Prawie zawsze następuje rozdzielenie samego silnika graficznego (obsługującego wyświetlanie tak jak xFree, czy X.org) od graficznego odpowiednika opisywanego powyżej shell'a (tworzącego przyjazne użytkownikowi środowisko do uruchamiania programów i zarządzania plikami ale również odpowiedzialnego za zarządzanie oknami), takiego jak Gnome, KDE (obydwa zawierają bogactwo dodatkowego oprogramowania - managery plików, przeglądarki WWW, edytory, klienci poczty, ...), bardzo konfigurowalnego Enlightenment oraz mających zdecydowanie mniejsze wymagania niż dwa pierwsze Window Maker, czy XFce. W tym miejscu trzeba też wspomnieć o graficznych interfejsach i odpowiednikach podstawowych narzędzi tekstowych (takich jak archiwizery).
Menażery plików, emulatory terminali, aplety menuSwego rodzaju odpowiednikami shelli dla środowiska graficznego są menażery plików, emulatory konsol oraz różnego rodzaju panele, aplety, systemy menu działające na pulpicie
Edytory tekstuKolejną bardzo ważną grupą programów są wszelkiego rodzaju edytory tekstu, zarówno te działające w trybie tekstowym jak Vim i jego klony, Emacs, Pico, jak i te proste notatniki trybu graficznego (Kedit, ...) aż do rozbudowanych procesorów tekstu wchodzących w skład pakietów biurowych (i omawianych w tamtej części). Oprócz wprowadzania i poprawiania tekstu posiadają one wiele ułatwiających życie funkcji - począwszy od zawijania linijek, poprzez kolorowanie składnia, automatyzację wcięć w kodzie, ... .
Systemy DTPSą to systemy umożliwiające przygotowanie publikacji zawierającej sformatowany tekst (w tym często wyrażenia matematyczne, ...), połączony z elementami graficznymi, tabelami, ... czyli tego wszystkiego co widzimy w książkach, czasopismach i gazetach. Tu również istnieje szeroka pula programów począwszy od systemów wyłącznie przetwarzających podane mu zwykłe pliki tekstowe (z odpowiednimi komendami sterującymi) oraz pliki graficzne w gotową publikację (słynny system TeX i jego rozwinięcie LaTeX) aż do systemów stanowiących zintegrowane środowisko do przygotowania publikacji (Scribus). Co ważne oba te rozwiązania mają istotne zalety - wygoda czystych plików tekstowych oraz wygoda zintegrowanego graficznego środowiska programu.
Pakiety biurowe i ich składnikiKolejną grupą programów operujących głównie na tekście są tak zwane pakiety biurowe, w ich skład wchodzi przedewszystkich procesor tekstu (edytor o rozbudowanych opcjach formatowania oraz operujący głównie na własnym formacie pliku, obsługuje eksport i import z formatów obcych - AbiWord) oraz arkusz kalkulacyjny (program który wykonuje operacje matematyczne, statystyczne, na komórkach tabeli, która jest podstawą jego działania - Gnumeric), programy te niemal zawsze funkcjonują w trybie graficznym (ale są wyjątki). Oprócz tych programów często znajdziemy edytory grafiki i programy do tworzenia prezentacji. W śród pakietów biurowych należy wymienić takie jak: OpenOffice i lżejszy Koffice będący częścią KDE.
Programy komunikacyjneBardzo ważną w dzisiejszych czasach grupą programów są programy odpowiedzialne za komunikację ze światem zewnętrznym.
Przeglądarki, odtwarzacze i edytory multimedialne
Nagrywanie CD i DVDDość istotną grupą programów są aplikacje umożliwiające zapis na dyskach optycznych (CD-R(W), DVD+-R(W), ...).
Współcześnie (w odróżnieniu od stanu z przed kilku lat) programy te nie wymagają emulacji SCSI gdy wykorzystywany jest sprzęt IDE. Przedstawiam także przepis na zapis pakietowy (UDF): # przygotowanie płytki cdrwtool -d /dev/cdrom -q pktsetup cdrom /dev/cdrom mkudffs --utf8 /dev/pktcdvd/cdrom # montowanie płytki pktsetup cdrom /dev/cdrom mount -t udf -o rw,noatime /dev/pktcdvd/cdrom /cdrom chmod o+w /cdrom #teraz możemy pisać i czytać # odmontowywanie płytki umount /cdrom pktsetup -d cdrom eject /dev/cdrom Płytę także można montować normalnie (tylko do odczytu) w standardowy sposób przy czym podać należy jako system plików udf - w /etc/fstab można wpisać Cała resztaOprócz programów dających się zaliczyć do wspomnianych grup istnieje bardzo wiele oprogramowania specjalistycznego, żeby wspomnieć choćby edytory schematów elektronicznych takie jak gEDA-graf, oprogramowanie do symulacji i obliczeń naukowych, ... . No i w końcu gry, ale to już temat na osobny artykuł ...
Debian ...Debian jest to wolny system operacyjny, zawierający bardzo dużo oprogramowania, od innych dystrybucji odróżnia go położenie bardzo dużego nacisku na kwestie wolności poszczególnych składników oraz posiadanie wersji opartych na różnych jądrach (Linux, Hurd, BSD).
W standardowej dystrybucji znajdziemy większość opisywanych wyżej programów.
Należy jednak zwrócić uwagę iż w pojedynczej paczce .deb może być kilka programów (np. procmail zawiera formail; w takich wypadkach przydatna jest wyszukiwarka wewnątrz pakietowa - http://packages.debian.org/, gdyż komendy włączające program są na ogół zgodne z jego nazwą ...), jak również jeden pakiet może być podzielony na bardzo wiele paczek .deb na ogół (ale nie zawsze) powiązanych zależnościami (np. KDE).
Jednak niektórych wymienionych wyżej programów (cinelerra) nie ma (jeszcze ...) w oficjalnej dystrybucji, stosownych paczek warto dodać do ## aktualizacje dla wersji stabilnych deb http://security.debian.org/ etch/updates main deb http://volatile.debian.org/debian-volatile etch/volatile main ## avidemux, transcode, mjpegtools, ... deb http://www.debian-multimedia.org sid main deb-src http://www.debian-multimedia.org sid main ## cinelerra, ... deb http://www.kiberpipa.org/~minmax/cinelerra/builds/sid/ ./ ## wine OFFICIAL deb http://wine.sourceforge.net/apt/ binary/ Innych paczek *.deb wartio także poszukać w bardzo dużej bazie nieoficjalnych pakietów - apt-get.org. Warto także zwrócić uwagę na snapshot.debian.net przechowujący starsze wersje pakietów (może być bardzo przydatny gdy używając Sid'a dorobimy się zabugowanej wersji kluczowego dla nas pakietu). | |
|
|
Copyright (c) 1999-2008, Robert Paciorek (http://www.opcode.eu.org/), BSD-type license
Redystrybucja wersji źródłowych i wynikowych, po lub bez dokonywania
modyfikacji JEST DOZWOLONA, pod warunkiem zachowania niniejszej informacji o
prawach autorskich. Autor NIE ponosi JAKIEJKOLWIEK odpowiedzialności za skutki
użytkowania tego dokumentu/programu oraz za wykorzystanie zawartych tu informacji.
This program is free software. Redistribution and use in source and binary
forms, with or without modification, ARE PERMITTED provided save this copyright
notice. This document/program is distributed WITHOUT any warranty, use at YOUR
own risk.
Dokument ten (URL: http://www.opcode.eu.org/oprogramowanie_uztkowe)
należy do serwisu OpCode. Autorem tej strony jest Robert Paciorek,
wszelkie uwagi proszę kierować na adres e-mail serwisu: webmaster@opcode.eu.org.
Data ostatniej modyfikacji artykulu: 2008-07-16 01:27:38 (UTC) (data ta może być zafałszowana niemerytorycznymi modyfikacjami artykułu).
